TAREKS Nedir? (Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi)
TAREKS, Ticaret Bakanlığı tarafından hayata geçirilen, ithalat ve ihracat aşamasındaki ürünlerin “Ürün Güvenliği”, “Teknik Düzenlemeler” ve “Standardizasyon” denetimlerinin elektronik ortamda yapıldığı bir yazılım arayüzüdür.
Bu sistemin temel amacı; güvenli olmayan ürünlerin iç piyasaya girişini engellerken, standartlara uygun ve güvenilir ithalatçılar için süreci hızlandırmaktır. TAREKS sayesinde fiziki denetimler azalmakta, risk analizine göre sadece şüpheli veya kritik görülen ürünler fiili denetime yönlendirilmektedir. Tareks ve TSE Denetimine tabi ürünler Çoğunlukla Fiziki Kontrol yapılarak ürünler Gümrüklü sahada incelenerek ve gerekli Etiketlemelerin doğru yapılıp yapılmadığı, Ürünün gerekli standartları karşılayıp karşılamadığı kontrol edildikten sonra İlgili denetmen tarafından İstenen evraklarında incelenmesi sonucunda her hangi bir sorun yok ise denetim olumlu sonuçlandırılmaktadır.
TAREKS Başvurusu İçin Gerekli Evraklar
Sistemi kullanabilmek için öncelikle firmanın TAREKS üzerinden tanımlanmış olması ve yetkili bir kullanıcıya (genellikle gümrük müşaviri veya firma yetkilisi) yetki verilmiş olması gerekir. Başvuru dosyasında standart olarak şu belgeler aranır:
-
Firma Yetkilisi E-İmza : Firmanın TAREKS üzerindeki işlemlerden sorumlu kişiyi yetkilendirmek için kullanılacak.
-
İmza Sirküleri: Şirketi temsil etmeye yetkili kişilerin imza örnekleri.
-
Sicil Gazetesi: Firmanın güncel unvan ve ortaklık yapısını gösteren belge.
-
Vekâletname: İşlemler gümrük müşavirliği aracılığıyla yürütülecekse ilgili müşavir adına düzenlenmiş vekâletname.
-
Vergi Levhası: Güncel vergi bilgilerini içeren belge.
İşlem Bazında (İthalat Sırasında) Gerekli Ek Belgeler:
-
Proforma veya Ticari Fatura
-
A.T.R. (Gerekiyorsa) Avrupa Menşeli ürünler için geçerlidir.
-
Ürüne ait Teknik Dosya ve Test Raporları, Gerekli Görülmesi Halinde
-
CE Deklarasyonu (Uygunluk Beyanı)
TSE TAREKS Grubuna Giren Ürünler
TAREKS üzerinden yapılan denetimlerin büyük bir kısmı Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından yürütülür. Genellikle “Ürün Güvenliği ve Denetimi (ÜGD)” tebliğleri kapsamında yer alan aşağıdaki ürün grupları bu kapsama girmektedir:
1. Elektrikli ve Elektronik Ekipmanlar
LVD (Alçak Gerilim) ve EMC (Elektromanyetik Uyumluluk) yönetmeliklerine tabi olan beyaz eşyalar, küçük ev aletleri, aydınlatma cihazları ve endüstriyel makineler.
2. Kişisel Koruyucu Donanımlar
Maskeler, kasklar, koruyucu eldivenler, iş ayakkabıları ve gözlükler gibi kullanıcının güvenliğini doğrudan ilgilendiren ürünler.
3. Oyuncaklar ve Çocuk Gereçleri
Çocukların sağlığına zarar verebilecek kimyasal veya fiziksel riskler barındırma ihtimali olan tüm oyuncak grupları.
4. Yapı Malzemeleri
Çimento, demir-çelik ürünleri, yalıtım malzemeleri ve inşaat sektöründe kullanılan temel bileşenler.
5. Tıbbi Cihazlar (Bazı Gruplar)
TSE denetimine tabi olan belirli medikal cihazlar ve sterilizasyon gerektiren ekipmanlar.
6. Basınçlı Ekipmanlar
Gaz yakan cihazlar, basınçlı tüpler, kazanlar ve valfler.
6. Tüketici Ürünleri
Örnek Telefon Koruyucu Arka Kapak, Anne Bebek Ürünleri
2026 Yılı itibari ile de artık Kapsamda olmayan ürünlerin de %90 ı Tareks Kapsam Dışı başvurusu yapılarak işlemler sonuçlandırılmaktadır.
Önemli Not: TAREKS denetimleri dinamiktir. Her yıl yayımlanan Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri ile kapsama giren GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) numaraları güncellenmektedir. Bu nedenle ithalat öncesinde güncel GTİP kontrolü yapılması hayati önem taşır.
TAREKS TEKNİK UYGULAMA VE DENETİM KILAVUZU
Bu kılavuz, dış ticaret operasyonlarında Risk Esaslı Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden yürütülen denetim süreçlerinin teknik detaylarını ve TSE odaklı ürün gruplarının gerekliliklerini özetlemektedir.
1. Sistemin Teknik Altyapısı ve Kayıt Süreci
TAREKS, firmanın E-Birlik ve E-Devlet sistemleri üzerinden entegre olduğu bir platformdur. İşlemlerin başlatılabilmesi için aşağıdaki teknik adımların tamamlanması zorunludur:
E-İmza Yetkilendirmesi: Başvuruyu yapacak gümrük müşaviri veya firma yetkilisinin nitelikli elektronik imza sahibi olması gerekir.
Firma Tanımlama: Ticaret Bakanlığı veri tabanına firmanın vergi numarası ve güncel imza sirküleri ile kaydı yapılır.
Vekalet İlişkisi: Gümrük müşavirliği ile çalışılıyorsa, TAREKS sistemi üzerinden “Temsil Yetkisi” dijital olarak onaylanmalıdır.
2. İthalat Denetim Süreci ve Risk Analizi
Sisteme girilen her başvuru, algoritma tarafından bir Risk Analizine tabi tutulur. Bu analiz sonucunda başvuru üç farklı yoldan birine evrilir:
Fiili Denetim (Kırmızı Hat): Ürün fiziki olarak incelenmek üzere TSE uzmanlarına yönlendirilir. Numune alınabilir ve laboratuvar testi istenebilir.
Belge Denetimi (Sarı Hat): Ürünün sadece teknik dosyası, sertifikaları ve test raporları incelenir.
Kapsam Dışı / Muafiyet (Yeşil Hat): Ürün, sistem tarafından doğrudan onaylanır ve gümrük tescili için gerekli referans numarası üretilir.
3. TSE TAREKS Denetim Grupları (Teknik Liste)
TSE tarafından denetlenen ürünler, ilgili Bakanlık tebliğlerine göre gruplandırılır. Başlıca teknik gruplar şunlardır:
Ürün Grubu İlgili Teknik Mevzuat (Örnekler) Denetim Odağı Elektrikli Ekipmanlar 2014/35/AB (LVD), 2014/30/AB (EMC) İzolasyon, voltaj dayanımı, elektromanyetik parazit. Makineler 2006/42/AT (Makine Emniyeti) Hareketli parçaların güvenliği, acil durdurma sistemleri. Kişisel Koruyucu Donanım (EU) 2016/425 Filtrasyon verimliliği, darbe dayanımı, ergonomi. Basınçlı Kaplar 2014/68/AB (PED) Sızdırmazlık, basınç testleri ve malzeme kalitesi. Yapı Malzemeleri 305/2011/AB (CPR) Yangın tepkisi, mekanik mukavemet, G işareti. 4. Teknik Dosyada Bulunması Gereken Temel Bileşenler
Fiili veya belge denetimine düşen ürünler için ithalatçının aşağıdaki teknik dosyayı hazır bulundurması yasal zorunluluktur:
AT Uygunluk Beyanı (Declaration of Conformity): Üreticinin, ürünün ilgili AB direktiflerine uygun olduğunu beyan ettiği belge.
Test Raporları (Test Reports): Akredite laboratuvarlardan alınmış, güncel tarihli ve tam test sonuçlarını içeren raporlar.
Teknik Çizimler ve Şemalar: Ürünün iç yapısını, devre şemalarını veya montaj detaylarını gösteren görseller.
Türkçe Kullanım Kılavuzu: Tüketicinin anlayacağı dilde hazırlanmış, uyarı ve talimatları içeren kılavuz.
Etiket Örneği: Üzerinde model numarası, marka, teknik değerler ve CE işaretini barındıran ürün etiketi.
5. Denetim Sonuçları ve İtiraz Süreci
Kabul: Ürün gümrükten çekilebilir.
Koşullu Kabul: Belirli eksikliklerin giderilmesi şartıyla (etiket düzeltme vb.) verilen onaydır.
Ret: Ürünün Türkiye’ye girişi yasaklanır; mahrece iade (geri gönderme) veya imha süreci başlatılır.
İtiraz: TSE uzmanının kararına karşı, belirli bir süre içerisinde teknik gerekçelerle Bakanlık nezdinde itiraz hakkı mevcuttur.
Pentex Gümrük Müşavirliği olarak, TAREKS süreçlerindeki teknik dosya hazırlığından denetim takibine kadar tüm aşamalarda profesyonel destek sunuyoruz.
